Saham Patuh Syariah: Cara Kira Nisbah Hutang & Tunai Tanda Aras 33%

Panduan Analisis Kewangan Piawaian Majlis Penasihat Syariah Suruhanjaya Sekuriti Malaysia

Kalau kamu seorang pelabur yang ambil berat tentang aspek Syariah dalam portfolio, sudah pasti kamu biasa dengan istilah "saham patuh Syariah". Tapi tahukah kamu bagaimana sesebuah syarikat itu sebenarnya dinilai dari sudut kewangan sebelum dilabelkan sebagai patuh Syariah?

Jawapannya terletak pada satu set nisbah kewangan yang ditetapkan oleh Majlis Penasihat Syariah (MPS) Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC). Dan salah satu kayu pengukur paling kritikal dalam penilaian itu adalah Tanda Aras 33%.

Dalam artikel ini, kita akan bongkar secara terperinci cara mengira nisbah-nisbah ini, apa yang dimaksudkan dengan tanda aras 33%, dan mengapa ia menjadi tulang belakang kepada penapis kewangan dalam pelaburan Syariah di Malaysia.

1. Asas Penilaian Syariah: Kenapa Analisis Kewangan Itu Penting?

Penilaian status Syariah sesebuah syarikat melibatkan dua lapisan utama: penilaian aktiviti perniagaan (qualitative) dan penilaian kewangan (quantitative). Ramai pelabur hanya fokus pada lapisan pertama — contohnya, memastikan syarikat tidak terlibat dalam industri arak, perjudian, atau produk haram.

Namun lapisan kedua, iaitu analisis kewangan, sama pentingnya. Walaupun aktiviti teras sebuah syarikat adalah halal, jika struktur kewangannya didominasi oleh elemen riba atau unsur yang tidak patuh, syarikat tersebut masih boleh gagal dalam saringan Syariah.

Di sinilah MPS SC menetapkan tiga nisbah kewangan utama yang menjadi penapis kuantitatif, semuanya berpaksikan pada tanda aras 33% daripada jumlah aset atau pasaran syarikat.

2. Tiga Nisbah Kewangan dalam Penilaian Syariah SC

2.1 Nisbah Hutang Berasaskan Faedah (Interest-Bearing Debt Ratio)

Nisbah pertama menilai sejauh mana sesebuah syarikat bergantung kepada hutang yang mengandungi elemen riba atau faedah (interest-bearing debt) dalam struktur pembiayaannya.

Formula: Jumlah Hutang Berasaskan Faedah / Jumlah Aset x 100% Nilai mestilah KURANG DARIPADA 33% untuk lulus saringan Syariah.

Hutang berasaskan faedah merujuk kepada instrumen pinjaman konvensional seperti pinjaman bank biasa, bon konvensional, kemudahan kredit bergulir berasaskan faedah, dan sebarang liabiliti kewangan lain yang melibatkan caj faedah tetap atau berubah.

Yang TIDAK termasuk dalam kategori ini ialah sukuk (bon Islam), pembiayaan berasaskan aset Syariah, dan sewaan kewangan Islam (ijarah).

Komponen hutang dan status pengiraannya:

Pinjaman bank konvensional — Dikira (caj faedah tetap / berubah)
Bon konvensional — Dikira (kupon faedah)
Overdraf konvensional — Dikira (faedah dikenakan ke atas baki)
Sukuk — Tidak dikira (berstruktur Syariah)
Ijarah / sewa Islam — Tidak dikira (berstruktur Syariah)
Pembiayaan murabahah — Tidak dikira (prinsip jual beli Islam)

Contoh Pengiraan: Syarikat ABC Bhd mempunyai jumlah aset RM500 juta. Pinjaman bank konvensional RM120 juta + bon korporat konvensional RM40 juta = jumlah hutang berasaskan faedah RM160 juta.

Nisbah = RM160 juta / RM500 juta = 32% Keputusan: 32% < 33% — LULUS saringan nisbah pertama.

2.2 Nisbah Sekuriti & Instrumen Kewangan Tidak Patuh (Non-Compliant Securities Ratio)

Nisbah kedua menilai pendedahan syarikat kepada instrumen kewangan atau sekuriti yang tidak patuh Syariah, seperti deposit tetap berasaskan faedah, instrumen pasaran wang konvensional, dan pelaburan dalam bon atau sekuriti tidak patuh.

Formula: Jumlah Tunai & Sekuriti Tidak Patuh / Jumlah Aset x 100% Nilai mestilah KURANG DARIPADA 33% untuk lulus saringan Syariah.

Ini bermakna walaupun sesebuah syarikat menyimpan wang tunai, cara ia menyimpan wang tersebut turut dinilai. Deposit dalam akaun konvensional yang menjana faedah, atau pelaburan dalam dana atau sekuriti konvensional, semuanya akan dikira dalam nisbah ini.

Sebaliknya, deposit dalam akaun Islam (berprinsip wadiah atau mudharabah), pelaburan dalam sukuk, unit amanah Islam, dan instrumen pasaran wang Islam adalah dikecualikan daripada pengiraan ini.

Senarai instrumen kewangan dan statusnya:

Deposit Tetap Bank Konvensional — Dikira (tidak patuh)
Bon Korporat Konvensional (pelaburan) — Dikira (tidak patuh)
Unit Amanah Konvensional — Dikira (tidak patuh)
Wang Tunai semata-mata — Tidak dikira (patuh)
Akaun Simpanan Islam / Wadiah — Tidak dikira (patuh)
Sukuk (pelaburan) — Tidak dikira (patuh)
Unit Amanah Islam — Tidak dikira (patuh)

Contoh Pengiraan: Syarikat ABC Bhd memegang deposit tetap konvensional RM50 juta + pelaburan bon konvensional RM30 juta = jumlah instrumen tidak patuh RM80 juta.

Nisbah = RM80 juta / RM500 juta = 16% Keputusan: 16% < 33% — LULUS saringan nisbah kedua.

2.3 Nisbah Berasaskan Pasaran (Market Capitalisation Benchmark) — Kaedah Alternatif

MPS SC juga membenarkan penggunaan nilai pasaran (market capitalisation) sebagai penyebut dalam pengiraan, sebagai alternatif kepada jumlah aset. Kaedah ini lebih relevan bagi syarikat-syarikat yang nilai pasarnya jauh melebihi nilai buku aset mereka, seperti syarikat teknologi atau syarikat dengan aset tidak ketara yang tinggi.

Formula Alternatif: Jumlah Hutang / Sekuriti Tidak Patuh / Market Capitalisation x 100% Tanda aras yang sama digunakan: < 33%

Penggunaan market capitalisation sebagai penyebut memberikan gambaran yang lebih realistik tentang beban relatif hutang berbanding saiz sebenar syarikat dari perspektif pasaran saham. Ini adalah pertimbangan yang sering diabaikan oleh pelabur runcit, tetapi kritikal dalam analisis profesional.

3. Cara MPS SC Menilai: Pendekatan Dua Peringkat

Penting untuk difahami bahawa saringan kewangan 33% ini hanya diaplikasikan pada peringkat KEDUA penilaian Syariah. Peringkat PERTAMA adalah penilaian aktiviti perniagaan teras (core business activities).

Peringkat 1 — Aktiviti Perniagaan: Tiada penglibatan dalam aktiviti haram (arak, perjudian, riba sebagai aktiviti utama, dan sebagainya). Peringkat 2 — Analisis Kewangan: Ketiga-tiga nisbah kewangan mestilah < 33%.

Syarikat yang gagal di Peringkat 1 secara automatik tidak layak untuk dinilai di Peringkat 2. Begitu juga sebaliknya — syarikat yang lulus Peringkat 1 masih boleh gagal jika nisbah kewangannya melebihi tanda aras 33%.

Kelayakan Syariah bukanlah sesuatu yang statik. Ia dinilai secara berkala, biasanya dua kali setahun (semi-annually) oleh MPS SC, dan status syarikat boleh berubah bergantung kepada prestasi dan struktur kewangan terkini mereka.

4. Kenapa 33%? Justifikasi Di Sebalik Tanda Aras

Persoalan yang selalu timbul: mengapa 33%, bukan 25% atau 50%? Jawapannya bersifat pragmatik serta berasaskan pertimbangan fiqh muamalat.

Dari sudut fiqh, prinsip al-ghalabah (majority/dominance) sering dijadikan asas. Apabila elemen yang tidak patuh melebihi satu pertiga (1/3), ia dianggap sebagai dominan dan boleh mempengaruhi keseluruhan entiti. Secara matematik, 1/3 = 33.33%, yang kemudiannya ditetapkan sebagai tanda aras 33%.

Tanda aras ini juga mengambil kira realiti pasaran, di mana hampir mustahil untuk syarikat operasi besar beroperasi sepenuhnya tanpa sebarang sentuhan dengan sistem kewangan konvensional, terutamanya dalam konteks pasaran modal global yang saling berhubung.

Pendekatan ini selaras dengan konsep daruriyyah (keperluan) dan hajiyyah (kepentingan) dalam maqasid al-syariah, yang membenarkan kefleksibelan apabila terdapat keperluan praktikal yang kukuh tanpa mengorbankan prinsip asas.

Nota Penting: Tanda aras 33% adalah had MAKSIMUM, bukan sasaran. Syarikat yang terbaik dari sudut Syariah seharusnya berusaha mengekalkan nisbah-nisbah ini serendah mungkin, idealnya mendekati sifar.

5. Cara Mengira: Panduan Langkah demi Langkah

Langkah 1 — Dapatkan Data Kewangan Terkini

Sumber data yang boleh dipercayai termasuk Lembaran Imbangan (Balance Sheet) terkini syarikat, Laporan Tahunan (Annual Report) atau Laporan Kewangan Suku Tahun, dan nota-nota kepada penyata kewangan yang mengandungi butiran spesifik tentang jenis hutang dan instrumen kewangan.

Langkah 2 — Kenalpasti Komponen Hutang

Lihat ke dalam nota penyata kewangan, bukan sekadar jumlah liabiliti. Cari pinjaman jangka panjang dan jangka pendek yang jelas menyatakan sama ada ia konvensional atau Islam, nota hutang (notes payable), kemudahan kredit bergulir, dan sewaan kewangan (finance leases) — perlu tentukan sama ada ijarah Islam atau konvensional.

Langkah 3 — Kenalpasti Instrumen Kewangan Tidak Patuh

Semak bahagian aset semasa (current assets) dalam lembaran imbangan, khususnya wang tunai dan setara, pelaburan jangka pendek, dan sekuriti yang boleh dipasarkan. Bezakan antara pelaburan dalam instrumen Islam dan konvensional. Maklumat ini biasanya terdapat dalam nota penyata kewangan.

Langkah 4 — Kira Nisbah-Nisbah

Gunakan jumlah aset (total assets) atau market capitalisation sebagai penyebut. Kira ketiga-tiga nisbah secara berasingan dan semak sama ada setiap satu berada di bawah paras 33%.

Langkah 5 — Rumuskan Keputusan

Untuk lulus saringan kewangan Syariah, SEMUA nisbah yang berkenaan mestilah berada di bawah 33%. Kegagalan pada mana-mana satu nisbah bermakna syarikat tersebut tidak lulus saringan kewangan Syariah pada tempoh penilaian berkenaan.

6. Contoh Komprehensif: Analisis Syarikat XYZ Bhd

Data Kewangan Syarikat XYZ Bhd (Tahun Kewangan 2024):

Jumlah Aset: RM800 juta | Market Cap: RM1.2 bilion

Struktur Hutang:

Pinjaman Bank Konvensional: RM150 juta (dikira)
Bon Korporat Konvensional: RM50 juta (dikira)
Pinjaman Bank Islam BBA: RM80 juta (tidak dikira)
Sukuk Korporat: RM120 juta (tidak dikira)

Instrumen Kewangan:

Deposit Tetap Konvensional: RM60 juta (dikira)
Unit Amanah Konvensional: RM20 juta (dikira)
Akaun Wadiah Bank Islam: RM40 juta (tidak dikira)
Pelaburan Sukuk: RM30 juta (tidak dikira)
Wang Tunai: RM25 juta (tidak dikira)

Keputusan Pengiraan:

Nisbah Hutang (Aset): (RM150j + RM50j) / RM800j = 25.0% — LULUS Nisbah Sekuriti (Aset): (RM60j + RM20j) / RM800j = 10.0% — LULUS Nisbah Hutang (Market Cap): (RM150j + RM50j) / RM1,200j = 16.7% — LULUS Nisbah Sekuriti (Market Cap): (RM60j + RM20j) / RM1,200j = 6.7% — LULUS

Syarikat XYZ Bhd lulus kesemua saringan kewangan Syariah kerana nisbah-nisbah utama berada jauh di bawah tanda aras 33%. Walau bagaimanapun, analisis penuh masih memerlukan penilaian aktiviti perniagaan teras (Peringkat 1) sebelum status Syariah boleh disahkan.

7. Implikasi Praktikal bagi Pelabur

7.1 Pemantauan Berkala Diperlukan

Status Syariah sesebuah syarikat boleh berubah. Apabila syarikat mengambil hutang baharu, mendapatkan kemudahan kredit tambahan, atau mengubah strategi pengurusan tunainya, nisbah-nisbah kewangan ini akan berubah. Pelabur yang serius perlu memantau perkembangan kewangan syarikat secara berkala, bukan hanya bergantung kepada senarai Syariah yang dikeluarkan dua kali setahun.

7.2 Analisis Trend Adalah Lebih Penting

Daripada hanya melihat nisbah semasa, analisis trend ke atas tiga hingga lima tahun memberikan gambaran yang lebih jelas tentang arah tuju struktur kewangan sesebuah syarikat. Syarikat yang nisbah hutangnya meningkat secara konsisten dari 15% kepada 28% dalam tempoh tiga tahun patut mendapat perhatian walaupun ia masih lulus tanda aras 33%.

7.3 Bezakan antara "Hampir Lulus" dan "Lulus dengan Selesa"

Dari sudut analisis kewangan yang mendalam, syarikat yang berada pada 32.5% mempunyai risiko yang sangat berbeza berbanding syarikat yang berada pada 15%. Margin keselamatan (margin of safety) dalam konteks pematuhan Syariah adalah konsep yang perlu diambil kira dalam pembinaan portfolio.

8. Perbandingan dengan Piawaian Global Lain

Walaupun fokus artikel ini adalah kepada piawaian MPS SC Malaysia, piawaian global lain menggunakan pendekatan yang serupa:

MPS SC Malaysia — Jumlah Aset / Market Cap — < 33%
AAOIFI (Global) — Jumlah Aset / Market Cap — < 33%
Dow Jones Islamic Index — Market Cap 24-bulan — < 33%
MSCI Islamic Index — Market Cap — < 33.33%
FTSE Shariah — Total Assets — < 33%

Tanda aras 33% adalah piawaian yang digunakan secara meluas dalam industri kewangan Islam global, walaupun terdapat perbezaan dalam cara penyebut dikira. Piawaian MPS SC Malaysia adalah antara yang paling terperinci dan telus dalam dokumentasi metodologinya.

9. Limitasi dan Perkara yang Perlu Diberi Perhatian

Seperti mana-mana alat analisis kewangan, penggunaan tanda aras 33% mempunyai batasannya. Nisbah ini adalah berdasarkan data kewangan yang telah diaudit, bermakna ia melihat ke belakang (backward-looking). Keputusan perniagaan semasa yang akan mempengaruhi nisbah masa hadapan tidak akan ditangkap serta-merta.

Selain itu, kualiti nota penyata kewangan sangat mempengaruhi ketepatan pengiraan. Sekiranya syarikat tidak mendedahkan dengan jelas jenis hutang mereka (konvensional vs Islam), analisis yang tepat menjadi lebih mencabar.

Akhir sekali, tanda aras 33% adalah perlu tetapi tidak mencukupi sebagai satu-satunya kriteria pelaburan. Ia perlu digabungkan dengan analisis fundamental yang menyeluruh, termasuk penilaian kualiti pendapatan, kekuatan kunci kira-kira, dan prospek pertumbuhan perniagaan.

FAQ

1.Apakah yang dimaksudkan dengan tanda aras 33% dalam penilaian Syariah?

Tanda aras 33% merujuk kepada had maksimum yang dibenarkan untuk nisbah hutang berasaskan faedah dan sekuriti tidak patuh Syariah berbanding jumlah aset atau market capitalisation sesebuah syarikat.
Ia bermakna jumlah hutang berasaskan faedah atau instrumen kewangan tidak patuh tidak boleh melebihi satu pertiga daripada saiz keseluruhan syarikat.
Tanda aras ini ditetapkan oleh Majlis Penasihat Syariah (MPS) Suruhanjaya Sekuriti Malaysia dan digunakan sebagai penapis kuantitatif dalam proses saringan Syariah.

2.Bagaimana cara mengira Nisbah Hutang Berasaskan Faedah untuk saringan Syariah?

Cara mengira Nisbah Hutang Berasaskan Faedah adalah dengan membahagikan jumlah keseluruhan hutang yang mengandungi elemen faedah atau riba seperti pinjaman bank konvensional dan bon korporat konvensional dengan jumlah aset syarikat, kemudian didarabkan 100.
Hutang Islam seperti sukuk, pembiayaan murabahah, dan ijarah tidak dikira dalam pengiraan ini.
Hasilnya mestilah kurang daripada 33% untuk lulus saringan kewangan Syariah.

Adakah wang tunai syarikat turut mempengaruhi status Syariah?

Ya, cara syarikat menyimpan wang tunainya turut dinilai.
Wang tunai semata-mata tidak menjadi masalah, tetapi jika wang tersebut disimpan dalam deposit tetap konvensional yang menjana faedah, atau dilaburkan dalam instrumen kewangan tidak patuh Syariah seperti bon konvensional atau unit amanah konvensional, jumlahnya akan dikira dalam Nisbah Sekuriti Tidak Patuh.
Jumlah gabungan instrumen tidak patuh ini mestilah kurang daripada 33% daripada jumlah aset syarikat.

3.Seberapa kerap status Syariah sesebuah syarikat disemak semula?

Majlis Penasihat Syariah Suruhanjaya Sekuriti Malaysia menilai semula status Syariah syarikat-syarikat yang tersenarai dua kali setahun, biasanya pada bulan Mei dan November.
Ini bermakna syarikat yang lulus penilaian pada bulan Mei boleh berubah statusnya pada bulan November sekiranya nisbah kewangan mereka berubah akibat pengambilan hutang baharu, pengubahan struktur pelaburan, atau perubahan dalam aktiviti perniagaan.
Pelabur disyorkan untuk memantau keputusan penilaian berkala ini.

4.Bolehkah saya menggunakan market capitalisation sebagai ganti jumlah aset dalam pengiraan?

Ya, MPS SC Malaysia membenarkan penggunaan market capitalisation sebagai alternatif kepada jumlah aset sebagai penyebut dalam pengiraan nisbah-nisbah kewangan Syariah.
Kaedah ini lebih sesuai untuk syarikat yang mempunyai nilai pasaran yang jauh melebihi nilai buku aset mereka, seperti syarikat teknologi atau syarikat dengan aset tidak ketara yang tinggi.
Tanda aras yang sama iaitu 33% tetap digunakan tanpa mengira kaedah pengiraan yang dipilih.

Rujukan

Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC). (2023). Principles and Practices of Shariah in Malaysia's Islamic Capital Market. Kuala Lumpur: Securities Commission Malaysia.
Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. Senarai Sekuriti Syariah yang diluluskan oleh Majlis Penasihat Syariah. sc.com.my (dikemaskini dua kali setahun).
Majlis Penasihat Syariah Suruhanjaya Sekuriti. (2017). Keputusan-keputusan Majlis Penasihat Syariah Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. Edisi Ketiga. Kuala Lumpur: SC.
Bank Negara Malaysia. (2010). Shariah Resolutions in Islamic Finance. Second Edition. Kuala Lumpur: BNM.
AAOIFI. (2017). Accounting, Auditing and Governance Standards for Islamic Financial Institutions. Bahrain: AAOIFI.
Securities Commission Malaysia. (2019). Guidelines on Islamic Capital Market Products and Services. Kuala Lumpur: SC.
S&P Dow Jones Indices. (2023). Dow Jones Islamic Market Indices Methodology. S&P Global.
FTSE Russell. (2023). Ground Rules for the FTSE Shariah Global Equity Index Series. London: FTSE International Limited.

Penafian

Artikel ini disediakan semata-mata untuk tujuan pendidikan dan maklumat umum sahaja. Kandungan dalam artikel ini tidak boleh ditafsirkan sebagai nasihat kewangan, nasihat pelaburan, nasihat undang-undang, atau nasihat Syariah yang profesional.

Semua contoh pengiraan dan syarikat yang digunakan adalah untuk tujuan ilustrasi sahaja dan tidak mewakili syarikat sebenar. Maklumat status Syariah sebenar hendaklah dirujuk terus kepada Senarai Sekuriti Syariah yang dikeluarkan oleh Suruhanjaya Sekuriti Malaysia di www.sc.com.my.

Penulis tidak bertanggungjawab atas sebarang kerugian kewangan atau keputusan pelaburan yang dibuat berdasarkan maklumat dalam artikel ini.

Pembaca dinasihatkan mendapatkan khidmat nasihat daripada penasihat kewangan berlesen sebelum membuat sebarang keputusan pelaburan.

Maklumat dalam artikel ini adalah berdasarkan piawaian yang berkuat kuasa pada tarikh penulisan dan boleh berubah mengikut kemas kini daripada pihak berkuasa berkaitan.