Kenali Saham Keutamaan (Preference Shares): Maksud, Jenis ICPS & Cara Beli di Malaysia

Bila bercakap tentang pelaburan di Bursa Malaysia, rata-rata pelabur baru sering terbayang strategi "beli murah, jual mahal" menggunakan saham biasa (ordinary shares). Namun, pasaran saham adakalanya sangat tidak menentu (volatile) sehingga membuatkan ramai pelabur pemula gerun untuk bermula.

Tapi, tahukah anda wujud satu lagi instrumen pelaburan yang kurang didedahkan, tetapi sering menjadi "senjata rahsia" pelabur konservatif untuk menjana pendapatan pasif?

Instrumen tersebut dikenali sebagai Saham Keutamaan atau dalam Bahasa Inggerisnya, Preference Shares.

Saham jenis ini unik. Ia menawarkan ciri-ciri keselamatan seakan-akan Simpanan Tetap (Fixed Deposit) atau Bon, tetapi masih didagangkan di pasaran saham. Bagi anda yang mencari kadar dividen tetap tanpa perlu pening kepala memikirkan turun naik harga pasaran harian yang drastik, saham keutamaan mungkin adalah jawapan yang anda cari.

Dalam artikel ini, kita akan bedah siasat apa sebenarnya maksud saham keutamaan, beza ketaranya dengan saham biasa, dan adakah ia berbaloi untuk dimasukkan ke dalam portofolio pelaburan anda.

Apa Itu Saham Keutamaan (Preference Shares)?

Secara definisinya, Saham Keutamaan (Preference Shares) adalah sejenis sekuriti ekuiti yang memberikan hak istimewa kepada pemegangnya berbanding pemegang saham biasa.

Mungkin definisi di atas bunyi agak teknikal, bukan? Mari kita mudahkan dengan satu analogi mudah.

Bayangkan saham keutamaan ini sebagai "Anak Hibrid" (kacukan) antara Saham dan Hutang (Bon). Ia memiliki ciri-ciri pemilikan syarikat (seperti saham), tetapi pada masa yang sama ia menjanjikan bayaran tetap (seperti pinjaman/bon).

Kenapa Ia Dipanggil "Keutamaan"?

Istilah "Keutamaan" atau Preference digunakan kerana pemegang saham ini mendapat layanan VIP dalam dua situasi kritikal:

1. Keutamaan Bayaran Dividen: Apabila syarikat mengumumkan keuntungan, pemegang saham keutamaan wajib dibayar dividen terlebih dahulu sebelum satu sen pun boleh diberikan kepada pemegang saham biasa. Biasanya, kadar dividen ini sudah ditetapkan (contohnya: 6% setahun) dan tidak berubah walaupun keuntungan syarikat melambung tinggi.

2. Keutamaan Tuntutan Aset (Jika Syarikat Muflis): Ini adalah ciri keselamatan paling penting. Jika ditakdirkan syarikat gulung tikar (liquidation) dan aset-aset syarikat perlu dijual untuk membayar hutang, pemegang saham keutamaan mempunyai hak untuk menuntut baki wang syarikat selepas pemiutang (bank), tetapi sebelum pemegang saham biasa.

Dalam bahasa mudah: Jika ada baki duit selepas syarikat tutup kedai, anda (pemegang preference shares) dapat duit dulu. Pemegang saham biasa hanya dapat sisa baki (jika ada).

Oleh itu, saham keutamaan sering dianggap sebagai pelaburan yang lebih selamat dan kurang berisiko berbanding saham biasa, walaupun potensi keuntungan berganda (capital gain) mungkin tidak setinggi saham biasa.

Perbandingan: Saham Keutamaan vs Saham Biasa

Ramai pelabur baru sering keliru; jika Saham Keutamaan lebih "selamat", mengapa semua orang tidak melabur di dalamnya sahaja? Mengapa Saham Biasa masih menjadi pilihan utama di Bursa Malaysia?

Jawapannya terletak pada risiko dan ganjaran (risk and reward).

Jadual di bawah meringkaskan perbezaan utama antara Saham Keutamaan (Preference Shares) dan Saham Biasa (Ordinary Shares) supaya anda mudah membuat pilihan:

Rumusan Mudah untuk Anda:

1. Pilih Saham Keutamaan Jika: Anda seorang pelabur konservatif yang mahukan aliran tunai (cashflow) yang stabil dan tidur yang nyenyak. Anda tidak kisah jika harga saham tidak naik melambung, asalkan dividen masuk setiap tahun.

2. Pilih Saham Biasa Jika: Anda mahukan pertumbuhan modal (capital growth). Anda sanggup menanggung risiko harga jatuh demi peluang mendapatkan keuntungan berganda apabila syarikat berkembang maju.

Jenis-Jenis Saham Keutamaan di Malaysia

Jika anda melihat senarai saham di Bursa Malaysia, anda mungkin pernah ternampak kod saham yang berakhir dengan abjad aneh seperti "-PA", "-PB", atau istilah panjang seperti ICPS.

Jangan panik. Ini bukan kod rahsia, tetapi ia memberitahu anda jenis saham keutamaan tersebut. Setiap jenis mempunyai peraturan yang berbeza tentang bagaimana dividen dibayar dan apa yang berlaku apabila saham itu matang.

Berikut adalah jenis-jenis utama yang wajib anda tahu:

A. Saham Keutamaan Kumulatif vs Bukan Kumulatif

Ini berkaitan dengan hutang dividen.

• Kumulatif (Cumulative Preference Shares): Ini adalah jenis yang paling disukai pelabur. Jika pada tahun ini syarikat rugi dan tidak mampu membayar dividen, dividen tersebut tidak hangus. Ia akan dikumpul (terhutang) dan wajib dibayar pada tahun-tahun akan datang apabila syarikat kembali untung.

  • Contoh: Syarikat janji bayar 5 sen setahun. Tahun 2024 tak bayar. Tahun 2025 syarikat kena bayar 10 sen (5 sen tunggakan + 5 sen semasa).

• Bukan Kumulatif (Non-Cumulative): Jenis ini lebih berisiko. Jika syarikat tidak isytiharkan dividen pada tahun tersebut, maka dividen itu kira "halal" (hangus) begitu sahaja. Anda tidak boleh tuntut lagi.

B. Saham Keutamaan Boleh Tukar (Convertible)

Saham jenis ini memberi anda pilihan (opsyen) untuk menukar status anda daripada "Pemegang Saham Keutamaan" menjadi "Pemegang Saham Biasa".

• Biasanya terdapat Nisbah Penukaran (Conversion Ratio) yang ditetapkan. Contohnya, anda boleh tukar 2 unit Saham Keutamaan untuk dapat 1 unit Saham Induk (Saham Biasa).

• Ini memberi peluang kepada pelabur untuk menikmati kenaikan harga (capital gain) jika saham induk syarikat tersebut naik mendadak.

C. Akronim Popular di Bursa Malaysia: ICPS & RCPS

Di Malaysia, saham keutamaan jarang berdiri sendiri. Ia sering digabungkan dengan ciri-ciri di atas menjadi produk hibrid. Dua yang paling popular ialah:

1. RCPS (Redeemable Convertible Preference Shares)

   • Redeemable (Boleh Tebus): Syarikat berhak membeli semula saham ini daripada anda pada harga tertentu setelah tempoh matang.

   • Convertible (Boleh Tukar): Jika tidak ditebus, anda boleh tukar menjadi saham biasa.

   • Kenapa syarikat terbitkan RCPS? Biasanya untuk meminjam wang daripada pelabur bagi projek jangka pendek tanpa perlu berhutang dengan bank.

2. ICPS (Irredeemable Convertible Preference Shares)

   • Irredeemable (Tidak Boleh Tebus): Syarikat tidak boleh beli balik saham ini secara tunai.

   • Convertible: Jalan keluarnya hanyalah dengan menukar saham ini menjadi saham biasa (Saham Induk) atau menjualnya di pasaran terbuka sebelum tarikh luput.

   • Ini bermakna, lambat laun, pemegang ICPS berkemungkinan besar akan menjadi pemegang saham biasa syarikat tersebut.

Kelebihan dan Risiko Melabur Saham Keutamaan

Seperti mana-mana pelaburan lain di dunia, tiada istilah "pelaburan sempurna". Saham keutamaan juga mempunyai pasang surutnya yang tersendiri. Sebelum anda menekan butang 'BUY' di platform broker anda, mari kita timbang tara baik buruknya.

Kelebihan: Kenapa Ramai Menyukainya?

1. Aliran Tunai yang Konsisten (Dividen Tetap) Ini adalah daya tarikan utama. Saham keutamaan biasanya menawarkan kadar dividen yang tetap (contohnya 6% atau 7% setahun). Ini memudahkan anda merancang kewangan kerana anda tahu berapa banyak "gaji" yang akan anda terima daripada pelaburan ini, tidak kira pasaran saham sedang naik atau turun. Ia sangat sesuai untuk pesara atau pencari pendapatan pasif.

2. Lebih Selamat Berbanding Saham Biasa Dalam senario terburuk di mana syarikat mengalami masalah kewangan atau muflis, pemegang saham keutamaan berada di barisan hadapan untuk menuntut kembali modal mereka berbanding pemegang saham biasa. Walaupun risikonya tidak sifar (pemiutang/bank masih dibayar dulu), sekurang-kurangnya anda bukan orang terakhir yang menunggu baki duit.

3. Potensi "Dua Alam" (Untuk Jenis Convertible) Jika anda memegang jenis Convertible (seperti ICPS/RCPS), anda mendapat faedah "best of both worlds". Jika pasaran sendu, anda nikmati dividen tetap. Jika syarikat tiba-tiba meletup maju dan harga saham induk melambung tinggi, anda boleh tukar saham keutamaan anda menjadi saham induk untuk menikmati keuntungan modal (capital gain).

Risiko: Apa Yang Perlu Anda Hati-Hati?

1. Tiada Hak Bersuara (No Voting Rights) Sebagai pemegang saham keutamaan, anda biasanya adalah "pelabur senyap". Anda tidak mempunyai kuasa mengundi dalam Mesyuarat Agung Tahunan (AGM). Jika pengurusan syarikat buat keputusan yang anda tidak suka, anda tidak boleh membantah melalui undian.

2. Kenaikan Harga yang Terhad Jangan harap harga saham keutamaan akan naik 100% atau 200% dalam masa singkat seperti saham teknologi atau saham gorengan. Harganya cenderung stabil dan bergerak perlahan di sekitar harga par atau harga tebusan (redemption price). Jika anda sejenis pelabur yang mengejar multibagger (keuntungan berganda), ini bukan tempatnya.

3. Risiko Panggilan Balik (Call Risk) Bagi saham jenis Redeemable (Boleh Tebus), syarikat mempunyai hak untuk membeli semula saham tersebut apabila kadar faedah pasaran jatuh. Ini mungkin merugikan anda jika anda sudah selesa menerima dividen tinggi, tiba-tiba syarikat ambil balik saham itu dan anda terpaksa mencari pelaburan lain yang mungkin dividennya lebih rendah.

4. Risiko Dividen Bukan Kumulatif Hati-hati dengan jenis Non-Cumulative. Jika syarikat mengalami tahun yang sukar dan memutuskan untuk tidak membayar dividen, anda akan kehilangan pendapatan tahun tersebut buat selama-lamanya.

Cara Mengenali Saham Keutamaan: Di Bursa vs Luar Bursa (Sdn Bhd)

Penting untuk anda faham bahawa saham keutamaan wujud dalam dua "alam" yang berbeza. Risiko kedua-duanya bagai langit dengan bumi.

A. Di Bursa Malaysia (Pasaran Terbuka)

Ini adalah saham keutamaan yang dikeluarkan oleh syarikat awam tersenarai (Public Listed Companies). Ia sah di sisi undang-undang, dipantau ketat oleh Suruhanjaya Sekuriti (SC), dan boleh dibeli atau dijual bila-bila masa pada waktu pejabat.

• Cara Kenal: Lihat pada hujung nama saham. Ia biasanya mempunyai kod -PA, -PB, atau kadang-kala -LR.

• Contoh: Jika saham induk ialah Sime Darby Property, saham keutamaannya mungkin disenaraikan sebagai SIMEPROP-PA.

• Kecairan (Liquidity): Tinggi. Jika anda perlukan duit, anda boleh jual saham ini serta-merta di pasaran (asalkan ada pembeli).

B. Di Luar Bursa (Private Mandate / Sdn Bhd)

Ini adalah kategori yang perlu anda berhati-hati. Banyak syarikat persendirian (Sdn Bhd) menerbitkan saham keutamaan—sering dipanggil iRPS (Islamic Redeemable Preference Shares)—untuk mengumpul dana perniagaan.

Baru-baru ini, negara dikejutkan dengan kes siasatan yang melibatkan tokoh kewangan Islam terkenal berkaitan penawaran saham iRPS. Ini memberi pengajaran besar kepada pelabur runcit tentang risiko instrumen ini apabila ia tidak didagangkan di bursa:

1. Tiada "Pintu Keluar" Mudah: Tidak seperti di Bursa, anda tidak boleh tekan butang "Jual" jika anda perlukan duit kecemasan. Anda terikat dengan kontrak (biasanya 3-5 tahun) sebelum boleh menebus semula modal.

2. Risiko Salah Laku: Syarikat Sdn Bhd dilarang menawarkan saham kepada "orang awam" secara terbuka (public offering) melainkan menepati syarat ketat Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM). Banyak skim penipuan bertopengkan "Saham Keutamaan Islam" mengambil kesempatan atas kelompangan ini.

3. Ketiadaan Ketelusan: Syarikat Sdn Bhd tidak diwajibkan mengumumkan penyata kewangan setiap suku tahun kepada umum seperti syarikat di Bursa. Anda mungkin tidak tahu syarikat sedang rugi sehinggalah syarikat itu gulung tikar.

Peringatan Penting: Jika anda ditawarkan peluang melabur dalam "Saham Keutamaan" yang menjanjikan pulangan tetap bulanan tetapi tidak disenaraikan di Bursa Malaysia, sila semak dengan Suruhanjaya Sekuriti. Jangan terpedaya hanya kerana ia menggunakan nama tokoh terkenal atau istilah Islamik.

Kesimpulan

Saham Keutamaan (Preference Shares) adalah instrumen pelaburan yang unik. Ia menawarkan jalan tengah bagi mereka yang mahukan keselamatan lebih daripada saham biasa, tetapi pulangan lebih tinggi daripada simpanan tetap.

Namun, ia bukanlah tiket automatik untuk menjadi kaya.

• Untuk Pelabur Konservatif: Saham keutamaan yang disenaraikan di Bursa Malaysia boleh menjadi sebahagian daripada portofolio "pendapatan pasif" anda melalui dividen yang konsisten.

• Untuk Pelabur Bijak: Elakkan terjebak dengan tawaran saham keutamaan syarikat persendirian (unlisted) yang menjanjikan bulan dan bintang, terutamanya jika anda tidak faham model perniagaan mereka. Kes-kes berprofil tinggi baru-baru ini membuktikan bahawa nama besar bukan jaminan pelaburan anda selamat.

Ingatlah peraturan emas pelaburan: Faham risiko sebelum kejar untung.

Soalan Lazim (FAQ)

• S: Adakah semua saham keutamaan patuh Syariah?

  • J: Tidak semestinya. Di Bursa Malaysia, anda perlu semak status patuh syariah saham tersebut (biasanya ditandakan dengan simbol bulat kecil [s]). Bagi saham keutamaan konvensional (bank contohnya), ia mungkin tidak patuh syariah kerana melibatkan unsur faedah atau perniagaan tidak halal.

• S: Apa jadi jika saya beli saham keutamaan syarikat Sdn Bhd dan syarikat itu bankrap?

  • J: Anda berisiko kehilangan keseluruhan modal anda. Walaupun anda mempunyai "keutamaan" berbanding pemegang saham biasa, aset syarikat Sdn Bhd selalunya terhad dan mungkin habis digunakan untuk membayar hutang bank terlebih dahulu.

Mulakan Pelaburan Anda

Ilmu pelaburan adalah langkah pertama. Tapi tanpa tindakan, ilmu tidak akan membawa hasil.

📖 Pelajari Asas:

Dapatkan ebook percuma kami untuk panduan lengkap.

📈 Mula Melabur:

Untuk melabur di Bursa Malaysia, buka akaun CDS sekarang.