Pilihan Raya Dato Bandar di Malaysia: Peranan dalam Pembangunan Ekonomi & Pros vs Cons
•By Maher Alias
This article is also available in English
Loading...
Isu pilihan raya Datuk Bandar kembali hangat diperdebatkan di Malaysia selepas Menteri Wilayah Persekutuan, Hannah Yeoh, mengarahkan kajian kebolehlaksanaan untuk mengadakan pilihan raya Datuk Bandar Kuala Lumpur pada awal Februari 2026. Satu tinjauan oleh Invoke mendapati 62% penduduk KL lebih cenderung memilih Datuk Bandar sendiri, manakala 28% masih menyokong pelantikan oleh kerajaan persekutuan. Artikel ini akan membincangkan peranan Datuk Bandar dalam pembangunan ekonomi, sejarah pilihan raya kerajaan tempatan di Malaysia, serta hujah-hujah menyokong dan menentang cadangan ini.
Datuk Bandar ialah ketua eksekutif sesebuah bandar raya — setaraf dengan jawatan Mayor di negara lain. Di Malaysia, Datuk Bandar mentadbir Dewan Bandaraya seperti DBKL (Kuala Lumpur), MBPP (Pulau Pinang), dan MBSA (Shah Alam). Jawatan ini kini dilantik oleh kerajaan, bukan dipilih oleh rakyat.
Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) pula merangkumi semua bentuk kerajaan tempatan — daripada Dewan Bandaraya, Majlis Perbandaran, hingga Majlis Daerah. Menurut Jabatan Kerajaan Tempatan (JKT), terdapat lebih 150 PBT di seluruh Malaysia yang bertanggungjawab ke atas perancangan bandar, pengurusan sisa pepejal, penyelenggaraan infrastruktur, dan perkhidmatan komuniti.
Di bawah Akta Kerajaan Tempatan 1976 (Akta 171), PBT mempunyai dua jenis fungsi utama:
Ramai yang tidak tahu bahawa Malaysia sebenarnya pernah mengadakan pilihan raya kerajaan tempatan. Berikut adalah kronologi penting:
Sejak 1976, semua Datuk Bandar, Yang Di-Pertua Majlis, dan ahli majlis dilantik — bukan dipilih.
Datuk Bandar bukan sekadar jawatan seremonial — ia memainkan peranan kritikal dalam pembangunan ekonomi sesebuah bandar. Berikut adalah bagaimana Datuk Bandar mempengaruhi ekonomi tempatan:
Datuk Bandar mempengaruhi kelulusan projek pembangunan, zon perniagaan, dan rancangan tempatan. Keputusan seperti di mana pusat komersial dibina, bagaimana lalu lintas dirancang, dan kawasan mana yang dizonkan untuk perindustrian — semuanya mempengaruhi pertumbuhan ekonomi.
PBT mengutip cukai taksiran, lesen perniagaan, dan pelbagai fi perkhidmatan. Bagaimana hasil ini dibelanjakan — sama ada untuk infrastruktur, kemudahan awam, atau program keusahawanan — memberi kesan langsung kepada aktiviti ekonomi tempatan.
Sebuah bandar yang ditadbir dengan cekap, bersih, dan mempunyai infrastruktur baik akan menarik lebih banyak pelaburan. Contohnya, pengurusan DBKL yang efisien menjadikan KL pusat perniagaan utama ASEAN. Menurut PLANMalaysia, inisiatif Bandar Pintar (Smart City) yang dipimpin PBT turut menyumbang kepada daya saing ekonomi.
Kualiti perkhidmatan seperti pengangkutan awam, pengurusan sisa, dan penyelenggaraan jalan mempengaruhi kos perniagaan dan kualiti hidup pekerja — kedua-duanya faktor penting dalam produktiviti ekonomi.
Dua kajian besar sedang berjalan sekarang:
Menurut Sinar Harian, Hannah Yeoh menyifatkan pilihan raya Datuk Bandar sebagai "lebih praktikal" berbanding pilihan raya kerajaan tempatan yang melibatkan pelbagai ahli majlis. Beliau menyatakan terdapat kekeliruan struktur kerana KL kini ditadbir serentak oleh Datuk Bandar, Ahli Parlimen, dan penasihat DBKL.
Cadangan ini memerlukan pindaan kepada Akta Ibu Kota Persekutuan 1960 — atau undang-undang baru jika pindaan terlalu meluas.
Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM) mula menjalankan kajian berasingan mengenai pilihan raya kerajaan tempatan sejak Disember 2025. Dapatan dijangka dibentangkan kepada Kabinet dan didedahkan kepada umum pada Mac 2026.
Datuk Bandar yang dipilih rakyat perlu menjawab kepada pengundi — bukan kepada kerajaan yang melantiknya. Ini bermakna prestasi pentadbiran bandar boleh dinilai setiap kali pilihan raya, mendorong tadbir urus yang lebih telus.
Tinjauan Invoke 2025 menunjukkan 62% penduduk KL menyokong pemilihan Datuk Bandar secara langsung. Tiga suku responden India dan Cina serta 52% responden Melayu turut menyokong.
Datuk Bandar yang dipilih mempunyai mandat langsung untuk menangani isu ekonomi tempatan — dari kos sara hidup, kesesakan trafik, hingga perumahan mampu milik. Mandat politik ini memberikan kuasa untuk bertindak lebih pantas.
Banyak bandar raya berjaya dunia dipimpin oleh datuk bandar yang dipilih rakyat — London, Seoul, Tokyo, New York, dan ratusan lagi. Sadiq Khan (London) memperkenalkan London Growth Plan yang mensasarkan 150,000 pekerjaan berkualiti menjelang 2028. Bekas Datuk Bandar Seoul, Park Won-soon, memenangi Lee Kuan Yew World City Prize untuk transformasi Seoul menjadi bandar inklusif dan inovatif.
Pilihan raya Datuk Bandar membolehkan rakyat terlibat secara langsung dalam menentukan hala tuju pembangunan bandar mereka — selaras dengan prinsip demokrasi yang lebih luas.
Menurut peguam Zainul Rijal Abu Bakar (Pembela), Perlembagaan Persekutuan hanya menjamin hak mengundi untuk Parlimen dan DUN — tiada peruntukan khusus untuk pilihan raya tempatan. KL sebagai Wilayah Persekutuan mempunyai status perlembagaan yang unik.
40% responden tinjauan bimbang pilihan raya boleh mencetuskan ketegangan kaum. Terdapat kebimbangan satu kaum boleh memonopoli jawatan di kawasan tertentu.
Datuk Bandar yang dipilih rakyat mempunyai legitimasi politik tersendiri — ini boleh bertembung dengan kawalan kerajaan persekutuan ke atas tanah, kewangan, dan keselamatan di Wilayah Persekutuan. Prinsip akauntabiliti Westminster yang sedia ada juga boleh terjejas.
Bekas Menteri Perumahan Reezal Merican menganggarkan kos pilihan raya tempatan sekitar RM2 juta setiap PBT. Dengan lebih 150 PBT, kos keseluruhan boleh melebihi RM300 juta jika dilaksanakan secara menyeluruh.
Setiausaha Agung PAS, Takiyuddin Hassan, menyifatkan cadangan ini sebagai "terlalu ringkas dan naif." UMNO turut membangkitkan kebimbangan mengenai potensi campur tangan pihak tidak bertanggungjawab dalam kempen pilihan raya tempatan.
Bagaimana Malaysia dibandingkan dengan negara lain dari segi pemilihan Datuk Bandar?
| Aspek | Malaysia | UK (London) | Korea Selatan (Seoul) | Jepun (Tokyo) |
|---|---|---|---|---|
| Cara pemilihan | Dilantik kerajaan | Dipilih rakyat | Dipilih rakyat | Dipilih rakyat |
| Tempoh jawatan | Tiada had (ikut pelantikan) | 4 tahun | 4 tahun | 4 tahun |
| Kuasa ekonomi | Terhad (ikut arahan kerajaan) | Luas (bajet sendiri, GLA) | Luas (belanjawan sendiri) | Sangat luas (belanjawan ¥15 trilion) |
| Akauntabiliti | Kepada kerajaan | Kepada pengundi | Kepada pengundi | Kepada pengundi |
| Perancangan bandar | Di bawah kerajaan negeri/persekutuan | Autonomi tinggi | Autonomi tinggi | Autonomi tinggi |
Ya. Malaysia mengadakan pilihan raya perbandaran dari 1951 hingga 1965. Pilihan raya pertama diadakan di George Town (1951) dan Kuala Lumpur (1952). Ia digantung semasa Konfrontasi Indonesia-Malaysia dan dimansuhkan secara rasmi melalui Akta Kerajaan Tempatan 1976.
Tidak. Ketika ini, semua Datuk Bandar, Yang Di-Pertua Majlis, dan ahli majlis dilantik oleh kerajaan — bukan dipilih rakyat. Namun, kajian kebolehlaksanaan untuk pilihan raya Datuk Bandar KL sedang dijalankan.
Tinjauan Invoke 2025 menunjukkan 62% penduduk KL menyokong pemilihan Datuk Bandar secara langsung. Penyokong utama termasuk DAP, beberapa ahli PKR, dan kumpulan masyarakat sivil yang memperjuangkan demokrasi tempatan.
Penentang bimbang tentang risiko konflik perkauman, kos pilihan raya yang tinggi, pertembungan mandat dengan kerajaan persekutuan, dan ketiadaan peruntukan perlembagaan khusus untuk pilihan raya tempatan.
Datuk Bandar yang dipilih mempunyai mandat untuk memacu pembangunan ekonomi tempatan secara lebih agresif. Pengalaman antarabangsa menunjukkan bandar yang dipimpin Datuk Bandar yang dipilih seperti London, Seoul, dan Tokyo mempunyai program ekonomi yang lebih bercita-cita tinggi dan responsif terhadap keperluan penduduk.
Kajian UIAM dijangka siap dan dapatan didedahkan kepada umum pada Mac 2026. Selepas itu, kerajaan akan menyediakan kertas Kabinet untuk keputusan muktamad.
Cadangan semasa hanya tertumpu kepada Kuala Lumpur sebagai Wilayah Persekutuan. Pelaksanaan di negeri lain memerlukan persetujuan kerajaan negeri masing-masing dan mungkin memerlukan pindaan undang-undang yang berbeza.
Datuk Bandar yang dipilih berpotensi membawa dasar pembangunan yang lebih responsif terhadap keperluan pasaran — termasuk zon perniagaan, perumahan, dan infrastruktur. Ini boleh memberi kesan positif kepada nilai hartanah, tetapi kestabilan dasar juga boleh terjejas jika berlaku pertukaran Datuk Bandar secara kerap.
Perbahasan mengenai pilihan raya Datuk Bandar di Malaysia mencerminkan persoalan asas tentang keseimbangan antara demokrasi tempatan, kestabilan politik, dan pembangunan ekonomi. Dengan kajian UIAM dijangka siap pada Mac 2026, rakyat Malaysia bakal mendapat gambaran lebih jelas sama ada negara ini bersedia untuk mengembalikan hak mengundi di peringkat kerajaan tempatan selepas lebih 60 tahun penggantungan.
Keputusan dasar kerajaan — termasuk di peringkat tempatan — memberi kesan langsung kepada pasaran kewangan dan peluang pelaburan.
Buka Akaun CDS untuk mula melabur dalam saham tersenarai di Bursa Malaysia dan manfaatkan peluang pelaburan yang terhasil daripada perubahan dasar ekonomi negara.
Muat turun Ebook Asas Saham secara percuma untuk memahami bagaimana dasar kerajaan mempengaruhi pasaran saham dan pelaburan anda.