Skandal Zakat Wakalah RM230 Juta: Kenapa Kita Patut Bersyukur

Pada 21 April 2026, Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) Selangor menahan tiga individu atas syak penyelewengan dana zakat berjumlah kira-kira RM230 juta. Antara yang ditahan termasuklah seorang Timbalan Pengerusi NGO IKRAM Hulu Selangor. Berita ini mengejutkan ramai pihak kerana ia membabitkan amanah yang paling suci dalam komuniti Muslim Malaysia, iaitu dana zakat.

Sebagai pengkaji dasar, saya melihat peristiwa ini bukan sekadar sebagai satu kes jenayah. Ia adalah peringatan yang penting tentang bagaimana struktur tadbir urus dalam mekanisme wakalah boleh dicabar apabila pengawasan longgar. Namun, di sebalik kekecewaan itu, kita juga perlu berdiri sebentar dan bersyukur. Rakyat Muslim di Malaysia sebenarnya menikmati satu kelebihan sistem cukai yang unik di dunia, iaitu zakat dibayar boleh menolak cukai pendapatan LHDN secara penuh. Kelebihan inilah yang kita tidak patut ambil mudah.

Kronologi Kes: Apa Sebenarnya Yang Berlaku

Menurut laporan Bernama, SPRM Selangor menahan tiga individu dalam operasi yang dibuat pada 21 April 2026. Dua daripada mereka, berumur 57 dan 61 tahun, diarah reman selama empat hari untuk membantu siasatan di bawah Akta SPRM 2009.

Hasil siasatan awal mendapati bahawa Timbalan Pengerusi NGO terbabit, iaitu Fakhruddin Abd Karim, didakwa memindahkan dana zakat sebanyak RM230 juta ke akaun syarikat beliau sendiri untuk tujuan pelaburan dan kepentingan peribadi. Penyelewengan ini dipercayai berlaku antara tahun 2018 hingga 2024, dengan dua syarikat utama yang disebut dalam siasatan iaitu Pilihan Sinar Serata Berhad (PSSB) dan Ihsan Care Berhad.

SPRM juga telah membekukan 33 akaun bank yang mengandungi kira-kira RM120 juta, di samping merampas pelbagai aset bernilai tinggi. Antara aset yang disita seperti dilaporkan oleh Harian Metro termasuklah 18 buah kereta mewah jenama Porsche dan Mercedes-Benz, hartanah bernilai kira-kira RM11 juta, serta jam tangan berjenama dan wang tunai.

Bagi rakyat Malaysia, magnitud kes ini cukup mengejutkan. Ia bukan sahaja membabitkan jumlah yang besar, tetapi juga melibatkan satu entiti yang selama ini dipandang sebagai pertubuhan bukan kerajaan Islam yang aktif membantu komuniti.

Fahami Mekanisme Wakalah Dalam Pengurusan Zakat

Untuk memahami bagaimana kes seperti ini boleh berlaku, kita perlu faham dahulu apa itu mekanisme wakalah dalam konteks pengurusan zakat di Malaysia. Wakalah adalah konsep dalam fiqh muamalat Islam yang bermaksud "perwakilan" atau "agency", di mana satu pihak memberi kebenaran kepada pihak lain untuk bertindak bagi pihaknya dalam sesuatu urusan.

Dalam konteks pengurusan zakat, Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) seperti Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Perlis (MAIPs) boleh melantik sebuah NGO atau pihak ketiga sebagai ejen untuk mengutip dan mengagihkan zakat bagi pihak mereka. Tujuannya adalah supaya dana zakat dapat sampai kepada asnaf dengan lebih cepat dan efisien, kerana NGO biasanya mempunyai jaringan akar umbi yang luas.

Menurut struktur yang diluluskan oleh MAIPs dan didokumenkan oleh Jabatan Mufti Negeri Selangor, IKRAM diberi ruang untuk mengutip zakat dan pada masa yang sama menerima sehingga 50 peratus daripada kutipan zakat tersebut untuk diagihkan sendiri di bawah kategori asnaf fi sabilillah. Program ini dikenali sebagai Zakat Ta'awun yang berlandaskan konsep kerjasama antara majlis agama dan NGO.

Pada kertas, mekanisme ini kedengaran sangat bijaksana. NGO yang bergerak di lapangan seperti IKRAM mempunyai pengetahuan lebih mendalam tentang asnaf yang memerlukan, khususnya dalam kategori fi sabilillah seperti aktiviti dakwah, pendidikan agama, dan pembangunan komuniti Muslim. Namun, tanpa pengawasan yang rapi, ruang wakalah ini juga boleh dieksploitasi.

Respons Pihak Berkaitan: Siapa Terlibat, Siapa Tidak

Salah satu kekeliruan awam dalam isu ini adalah samada institusi zakat negeri terlibat dalam penyelewengan atau tidak. Jawapan tegas daripada pelbagai pihak berkuasa adalah tidak.

Pertama, SPRM sendiri telah mengeluarkan kenyataan rasmi. Menurut laporan Free Malaysia Today, SPRM tegaskan bahawa siasatan terhadap kes penyelewengan RM230 juta ini tidak melibatkan mana-mana sumber dana dari institusi zakat di negara ini. Siasatan mendapati penyelewengan berlaku dalam urus tadbir dalaman NGO itu sendiri.

Kedua, Mufti Perlis iaitu Datuk Dr Mohd Asri Zainul Abidin (lebih dikenali sebagai MAZA) turut mengulas isu ini. Dalam kenyataan yang disiarkan oleh The Merdeka Times, beliau menegaskan bahawa kes seleweng dana RM230 juta ini melibatkan urus tadbir dalaman NGO dan bukan kelemahan pengurusan oleh MAIPs. Beliau juga menjelaskan bahawa pengurusan zakat bukan di bawah kawalan Pejabat Mufti, dan peranan Mufti hanyalah mengeluarkan fatwa dalam hal ehwal agama.

Ketiga, Lembaga Zakat Selangor (LZS) dengan tegas telah menafikan bahawa mereka terlibat. Ini kerana struktur wakalah ini membolehkan NGO dari Selangor mengutip zakat untuk dihantar ke MAIPs Perlis, lalu sebahagian daripadanya diagihkan kembali ke Selangor. Oleh itu, ada persepsi awal bahawa LZS terbabit, sedangkan ia tidak benar.

Keempat, pihak IKRAM sendiri telah mengambil tindakan segera. Presiden IKRAM, Badlishah Sham Baharin, dalam kenyataan rasmi di laman web IKRAM menyatakan bahawa pertubuhan telah merehatkan tiga individu yang terlibat daripada jawatan dan tanggungjawab dalam organisasi. Tindakan ini adalah untuk memastikan siasatan SPRM berjalan lancar tanpa gangguan.

Kesimpulannya, kes ini adalah kegagalan individu dan tadbir urus dalaman sebuah NGO, bukan kegagalan sistem zakat di Malaysia secara keseluruhan. Ini penting untuk kita fahami supaya tidak hilang keyakinan terhadap institusi zakat negeri yang masih berfungsi dengan baik.

Infografik kronologi kes penyelewengan dana zakat RM230 juta membabitkan mekanisme wakalah — Kronologi kes penyelewengan dana zakat RM230 juta: dari pelantikan wakalah 2018 hingga tahanan SPRM April 2026.

Realiti Sistem Zakat Di Malaysia: Masih Antara Yang Terbaik

Walaupun kes ini mencalarkan imej pengurusan zakat, kita perlu lihat gambar besar. Sistem zakat di Malaysia mempunyai kutipan tahunan yang amat besar. Menurut data JAWHAR (Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji), jumlah kutipan zakat seluruh Malaysia mencecah RM4.18 bilion pada tahun 2022 dan diramalkan terus meningkat.

Bagi Wilayah Persekutuan sahaja, Pusat Pungutan Zakat MAIWP mencatatkan kutipan RM1.133 bilion bagi tahun 2024 dengan peningkatan 10 peratus. Angka ini membuktikan bahawa keyakinan rakyat Muslim terhadap institusi zakat masih kukuh.

Malaysia mempunyai 14 institusi zakat negeri dengan struktur tadbir urus yang jelas. Setiap negeri mempunyai majlis agama sendiri yang bertanggungjawab dalam kutipan, pengurusan dan agihan zakat. Sistem ini telah berkembang dari segi digital, dengan kebanyakan pembayaran zakat kini boleh dilakukan secara dalam talian melalui platform seperti Zakat2U, TuNai Zakat dan aplikasi rasmi setiap negeri.

Lebih penting, sistem zakat Malaysia terpisah secara struktur dari NGO. Apabila ada kes seperti ini, ia dapat dilokalisasi kepada entiti bermasalah tanpa menjejaskan keseluruhan kutipan negeri.

Kelebihan Yang Kita Ambil Mudah: Rebat Cukai LHDN

Di sinilah saya ingin menarik perhatian pembaca kepada satu kelebihan sistem kewangan Malaysia yang sering diabaikan. Rakyat Muslim di Malaysia menikmati satu keistimewaan yang tidak wujud di kebanyakan negara Islam lain iaitu zakat yang dibayar layak untuk rebat penuh ke atas cukai pendapatan LHDN.

Kelebihan ini termaktub di bawah Seksyen 6A(3), Akta Cukai Pendapatan 1967. Peruntukan ini menyatakan bahawa rebat hendaklah diberikan untuk sebarang bayaran zakat fitrah atau lain-lain tuntutan agama Islam yang mana pembayarannya wajib, dan yang telah dibayar dalam tahun asas bagi tahun taksiran itu, dan dibuktikan oleh resit yang dikeluarkan oleh pihak berkuasa agama yang berkenaan.

Apa yang banyak orang tidak faham, rebat cukai zakat bukan sekadar potongan biasa (deduction). Ia adalah rebat penuh, iaitu 1 ringgit zakat yang dibayar bersamaan 1 ringgit rebat cukai. Ini berbeza dengan derma biasa yang hanya diberikan status sebagai potongan pendapatan bercukai.

Sebagai contoh, jika seseorang individu Muslim perlu membayar zakat pendapatan sebanyak RM3,000 dan pada masa yang sama dikenakan cukai pendapatan sebanyak RM2,500, beliau hanya perlu membayar RM2,500 zakat sahaja kepada institusi zakat, dan sistem LHDN akan mengurangkan cukai beliau sehingga sifar. Baki RM500 zakat tidak wajib kerana jumlah cukai sudah habis ditolak. Ini bermakna, beliau tidak membayar dua kali untuk amanah wajib yang sama.

Kiraan ini boleh dilihat lebih jelas melalui platform eZakat.org dan panduan rasmi LHDN untuk pengisian e-Filing, di mana pembayar cukai Muslim hanya perlu masukkan jumlah zakat yang dibayar dalam bahagian "Rebat Cukai" dan sistem akan kira secara automatik.

Perbandingan Dengan Negara Lain: Kenapa Malaysia Unik

Sebagai pengkaji dasar, saya sering membandingkan bagaimana negara-negara Islam lain menguruskan zakat. Hasil perbandingan itu, saya dapati Malaysia sebenarnya adalah antara negara terdepan dalam integrasi zakat dengan sistem cukai moden.

Di Indonesia, Majlis Ulama Indonesia (MUI) dan BAZNAS menguruskan zakat, tetapi zakat yang dibayar hanya layak sebagai pengurangan pendapatan bercukai (tax deduction), bukan rebat penuh. Ertinya, pembayar zakat Indonesia masih perlu bayar sebahagian cukai selain zakat.

Di Arab Saudi, sistem zakat dikendalikan oleh Zakat, Tax and Customs Authority (ZATCA). Walaupun zakat wajib dikutip oleh kerajaan, ia tidak dikaitkan dengan sistem cukai individu kerana rakyat Arab Saudi secara umumnya tidak dikenakan cukai pendapatan peribadi.

Di Emiriah Arab Bersatu (UAE), zakat adalah sukarela dan tidak ada mekanisme rebat cukai kerana UAE tiada cukai pendapatan peribadi sehingga baru-baru ini.

Di Malaysia, kita mempunyai yang terbaik daripada dua dunia. Zakat diuruskan oleh institusi agama negeri yang berautoriti (MAIN), dan ia diintegrasi secara penuh dengan sistem cukai LHDN. Ini bermakna seorang pekerja Muslim dengan pendapatan RM100,000 setahun yang membayar zakat pendapatan mengikut kadar, akan mendapat rebat penuh terhadap cukai LHDN yang sepatutnya dia bayar. Tanpa sistem ini, beliau terpaksa menanggung kedua-dua beban iaitu kewajipan agama dan kewajipan sivil.

Don't Take It For Granted: Pesanan Pengkaji Dasar

Sebagai rakyat Muslim di Malaysia, kita sudah biasa dengan kemudahan seperti ini sehingga kita lupa ia adalah hak istimewa. Dalam dunia polisi awam, terdapat satu konsep yang dipanggil "institutional gratitude". Ia bermaksud kita perlu menghargai institusi yang memberi manfaat kepada kita, walaupun tidak sempurna.

Kes penyelewengan RM230 juta ini memang mengecewakan. Amanah telah dikhianati oleh individu yang sepatutnya menjadi pengawal amanah tersebut. Namun, kita tidak sepatutnya jatuh dalam keputusasaan atau kehilangan kepercayaan terhadap sistem zakat Malaysia secara keseluruhan. Jika kita hilang keyakinan dan ramai berhenti membayar zakat melalui saluran rasmi, golongan asnaf yang paling miskin juga akan rugi.

Sebaliknya, peristiwa ini sepatutnya mendorong kita untuk:

Pertama, terus bayar zakat melalui saluran rasmi institusi zakat negeri seperti Lembaga Zakat Selangor, PPZ MAIWP, atau MAIPs Perlis. Saluran rasmi mempunyai sistem tadbir urus yang jauh lebih kukuh berbanding wakalah kepada NGO.

Kedua, manfaatkan rebat cukai LHDN sepenuhnya. Jangan biarkan manfaat ini tidak digunakan. Simpan resit zakat dengan teliti dan tuntut rebat semasa e-Filing.

Ketiga, desak reform mekanisme wakalah. Institusi zakat perlu memperketat proses due diligence, audit tahunan dan transparency laporan bagi NGO yang dilantik sebagai ejen wakalah.

Keempat, dorong digitalisasi dalam kutipan dan agihan zakat. Platform seperti TULUS yang disebut dalam siasatan wakalah Perlis sepatutnya diperkemas dengan audit trail yang kukuh supaya setiap sen dana zakat dapat dikesan.

Cadangan Reform: Ke Arah Tadbir Urus Zakat Lebih Kukuh

Berdasarkan analisis saya, terdapat beberapa cadangan polisi yang patut dipertimbangkan oleh pembuat dasar di Malaysia selepas kes ini:

Pertama, standardisasi kriteria wakalah di kalangan semua 14 institusi zakat negeri. Pada masa ini, setiap majlis agama negeri mempunyai kriteria berbeza untuk melantik NGO sebagai ejen zakat. Piawaian seragam akan memudahkan audit dan perbandingan prestasi.

Kedua, had maksimum peratusan yang boleh dibahagikan kepada NGO di bawah kategori fi sabilillah. Dalam kes Perlis, 50-60 peratus dari kutipan adalah kadar yang agak tinggi. Mungkin had 30-40 peratus lebih berhemat.

Ketiga, pelaporan awam wajib. Setiap NGO yang menerima dana wakalah zakat sepatutnya diwajibkan menerbitkan laporan kewangan beraudit secara tahunan, sama seperti syarikat tersenarai.

Keempat, peranan yang lebih besar untuk auditor luar. Audit tidak sepatutnya dilakukan secara dalaman oleh NGO itu sendiri, sebaliknya oleh firma audit bebas yang dilantik oleh MAIN.

Kelima, mekanisme whistleblower yang jelas. Pegawai dalam NGO wakalah perlu ada saluran selamat untuk melaporkan penyelewengan tanpa takut tindakan balas.

Cadangan-cadangan ini bukan hanya untuk mengelak kes serupa berulang, tetapi juga untuk mengukuhkan keyakinan rakyat terhadap sistem zakat Malaysia secara keseluruhan.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Adakah MAIPs Perlis terlibat dalam penyelewengan RM230 juta ini?

Tidak. SPRM dan Mufti Perlis telah mengesahkan bahawa kes ini melibatkan urus tadbir dalaman NGO, bukan institusi zakat negeri. MAIPs Perlis tidak terlibat dalam penyelewengan tersebut.

2. Adakah IKRAM sebagai organisasi yang bersalah?

IKRAM sebagai pertubuhan tidak dituduh. Yang ditahan adalah individu-individu tertentu termasuk Timbalan Pengerusi NGO IKRAM Hulu Selangor. IKRAM telah merehatkan ketiga-tiga individu terbabit untuk melicinkan siasatan SPRM.

3. Apakah mekanisme wakalah dalam pengurusan zakat?

Wakalah adalah konsep perwakilan dalam fiqh Islam di mana satu pihak (dalam kes ini MAIN) memberi kebenaran kepada pihak lain (NGO) untuk bertindak bagi pihaknya dalam mengutip dan mengagihkan dana zakat kepada golongan asnaf.

4. Adakah saya masih patut bayar zakat selepas kes ini?

Ya, sebaliknya lebih digalakkan. Bayar zakat melalui saluran rasmi institusi zakat negeri anda. Dana zakat adalah hak asnaf, dan jika ramai yang berhenti bayar, golongan miskin juga akan terjejas.

5. Bagaimana zakat dapat mengurangkan cukai pendapatan LHDN?

Zakat yang dibayar layak untuk rebat penuh cukai di bawah Seksyen 6A(3) Akta Cukai Pendapatan 1967. Iaitu 1 ringgit zakat bersamaan 1 ringgit rebat cukai. Anda hanya perlu masukkan jumlah zakat yang dibayar dalam bahagian "Rebat Cukai" semasa e-Filing.

6. Adakah rebat cukai zakat boleh melebihi jumlah cukai yang perlu dibayar?

Tidak. Rebat zakat hanya boleh mengurangkan cukai sehingga menjadi sifar (RM0). Jika zakat yang dibayar lebih besar daripada cukai kena bayar, baki tersebut tidak akan dikembalikan oleh LHDN.

7. Adakah rebat cukai zakat terpakai untuk zakat fitrah sahaja?

Tidak. Rebat terpakai untuk semua jenis zakat wajib termasuk zakat pendapatan, zakat perniagaan, zakat simpanan, zakat emas, zakat saham, zakat fitrah dan lain-lain, selagi ia bayaran wajib agama dan mempunyai resit sah daripada institusi zakat berkuasa.

8. Apa tindakan saya sebagai rakyat biasa untuk membantu mengelak kes serupa?

Pilih saluran zakat rasmi institusi negeri anda. Elakkan membayar zakat kepada NGO persendirian yang tidak jelas struktur wakalah mereka. Tuntut transparency laporan kewangan jika anda ingin bayar zakat fi sabilillah secara terus kepada NGO.

Kesimpulan

Kes penyelewengan dana zakat RM230 juta ini adalah ingatan keras bahawa tidak ada sistem yang kebal daripada kelemahan manusia. Namun, ia juga peluang untuk kita menghargai apa yang kita ada, iaitu sistem zakat yang dikerangkan oleh institusi negeri yang berautoriti, diintegrasi dengan LHDN melalui rebat cukai penuh, dan terus berkembang ke arah digitalisasi. Sebagai rakyat Muslim Malaysia, kita patut terus membayar zakat, menuntut rebat sepenuhnya, dan mendesak pembaharuan tadbir urus yang lebih kukuh.

Selain urusan zakat, adalah penting juga untuk anda mengambil langkah seterusnya dalam perjalanan kewangan peribadi dan pelaburan patuh syariah.

Buka akaun CDS anda untuk mula melabur di Bursa Malaysia dan juga saham luar negara seperti pasaran US dan Hong Kong melalui broker yang dipercayai. Daftar melalui mahersaham.com/akauncds untuk proses yang mudah.

Muat turun Ebook Asas Pelaburan Saham secara percuma untuk mula memahami prinsip asas melabur dalam saham patuh syariah di Malaysia.

Skandal Zakat Wakalah RM230 Juta: Kenapa Rakyat Muslim Malaysia Patut Tetap Bersyukur