Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali: Mengenang Legasi Doktor Wanita Perintis Negara
Innalillahi wa inna ilaihi raji'un. Negara kehilangan seorang tokoh yang amat dihormati apabila Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali meninggal dunia di Institut Jantung Negara (IJN), Kuala Lumpur, pada pagi Isnin, 28 September 2026, ketika berusia 100 tahun. Pemergiannya pada jam 9.20 pagi disahkan oleh anakandanya, Tan Sri Mokhzani Mahathir, dan berita ini disebarkan menerusi kenyataan keluarga serta laporan Bernama.
Bagi ramai rakyat Malaysia, Tun Dr Siti Hasmah bukan sekadar isteri kepada bekas Perdana Menteri, Tun Dr Mahathir Mohamad. Beliau adalah seorang doktor perubatan perintis, tokoh kebajikan, dan simbol ketokohan wanita yang tenang namun berpengaruh. Artikel ini adalah penghormatan ringkas kepada perjalanan hidup, penglibatan, dan sumbangan Allahyarhamah yang panjang dan bermakna kepada negara.
Siapa Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali?
Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali dilahirkan pada 12 Julai 1926 di Kampung Jawa, Klang, Selangor. Beliau merupakan anak keenam daripada sepuluh beradik. Bapanya, Haji Mohd Ali, seorang pegawai kerajaan, manakala ibunya, Hajah Siti Khatijah binti Ahmad, seorang suri rumah. Beliau membesar dalam sebuah keluarga yang menekankan kepentingan pendidikan pada zaman ketika peluang belajar bagi anak perempuan Melayu masih terlalu terhad.
Menariknya, dalam satu temu bual pada tahun-tahun kebelakangan, Allahyarhamah pernah mendedahkan bahawa nama asalnya sebenarnya hanyalah "Hasmah". Awalan "Siti" ditambah pada tahun 1970-an ketika beliau dilantik sebagai pegawai perubatan, kerana ia menjadi kelaziman pada masa itu. Walau bagaimanapun, nama Tun Dr Siti Hasmah kekal terpahat dalam ingatan rakyat Malaysia sebagai seorang tokoh yang penuh dengan keperibadian mulia.
Doktor Wanita Melayu yang Perintis
Perjalanan pendidikan Tun Dr Siti Hasmah bermula di Methodist Girls' School, Kuala Lumpur, sebelum menyambung pengajian di St Mary's School dan Pudu English School sehingga memperoleh Sijil Sekolah. Selepas Perang Dunia Kedua, beliau menjadi salah seorang wanita Melayu terawal yang ditawarkan biasiswa untuk mengikuti pengajian perubatan di King Edward VII College of Medicine di Singapura - satu pencapaian yang amat luar biasa bagi seorang wanita Melayu pada era tersebut.
Di kolej perubatan itulah beliau bertemu dengan seorang pelajar bernama Mahathir Mohamad, yang kemudiannya menjadi teman hidup selama lebih tujuh dekad. Pada tahun 1955, Tun Dr Siti Hasmah menamatkan pengajian dan bergraduat dengan Ijazah Sarjana Muda Perubatan dan Pembedahan (MBBS) dari Universiti Malaya - menjadikan beliau antara wanita Melayu terawal yang bergelar doktor perubatan. Portal berita RTM menggelarnya sebagai doktor wanita perintis negara, satu gelaran yang benar-benar layak.
Beliau kemudian mengukuhkan lagi kepakaran dengan memperoleh Sijil Kesihatan Awam dari Sekolah Kesihatan Awam, Universiti Michigan, Amerika Syarikat pada tahun 1966.
Kerjaya dalam Kesihatan Ibu dan Anak
Selepas bergraduat, Tun Dr Siti Hasmah menjalani latihan perubatan di Hospital Besar Kuala Lumpur, sebelum berkhidmat sebagai pegawai perubatan di Hospital Besar Alor Setar, Kedah. Sepanjang kerjayanya, beliau berulang kali mencatat sejarah sebagai "wanita pertama" dalam pelbagai jawatan.
Pada tahun 1965, beliau menjadi wanita pertama yang dilantik sebagai pegawai perubatan dalam Jabatan Kesihatan Ibu dan Anak. Kemudian pada tahun 1974, beliau dilantik sebagai Pegawai Kesihatan Ibu dan Anak Negeri yang pertama disandang oleh seorang wanita. Fokus kerjayanya terhadap kesihatan ibu dan anak bukan sekadar tugas rutin - ia adalah misi kemanusiaan. Menurut catatan biografi di Wikipedia, usaha beliau membantu menurunkan kadar kematian bayi secara ketara di kawasan yang diselianya.
Beliau turut menulis rencana berkaitan perubatan keluarga dan faktor sosioekonomi yang mempengaruhi kesihatan ibu mengandung, mencerminkan pendekatan holistik terhadap perubatan yang jauh mendahului zamannya.
Peranan sebagai "Ibu Negara"
Apabila Tun Dr Mahathir dilantik sebagai Perdana Menteri keempat Malaysia pada tahun 1981, Tun Dr Siti Hasmah memikul peranan sebagai pasangan Perdana Menteri selama 22 tahun sehingga 2003, dan sekali lagi pada tempoh 2018 hingga 2020. Namun, berbeza dengan tanggapan umum, beliau tidak hanya berdiri di belakang suami. Beliau mengekalkan identiti dan pencapaian tersendiri sebagai seorang profesional dan aktivis.
Antara peranan yang dipegangnya termasuk Presiden Persatuan Pandu Puteri Malaysia, Pengerusi Persatuan Perancang Keluarga Kedah, Presiden Yayasan Persatuan Perubatan Malaysia, dan penaung kepada pelbagai badan sukan dan kebajikan. Beliau juga dilantik sebagai Canselor pertama Universiti Multimedia (MMU) dari tahun 1997 hingga 2012 - selama 15 tahun - memperlihatkan komitmennya terhadap pendidikan tinggi negara. Pada tahun 2019, beliau dianugerahkan gelaran kehormat "Ibu Negara" oleh Institut Strategi dan Kepimpinan Asia (ASLI) sempena Hari Wanita Kebangsaan.
Sumbangan dalam Kebajikan dan Kemasyarakatan
Warisan terbesar Tun Dr Siti Hasmah barangkali terletak pada kerja kebajikannya yang tidak mengenal penat lelah. Sebagai Presiden BAKTI (Badan Amal Kebajikan Tenaga Isteri-isteri Menteri dan Timbalan Menteri), beliau menggerakkan pelbagai inisiatif sosial yang memberi manfaat kepada golongan yang kurang bernasib baik.
Beliau amat lantang dalam kempen pencegahan penyalahgunaan dadah dalam kalangan remaja. Usaha ini mendapat pengiktirafan antarabangsa apabila beliau dijemput oleh bekas Wanita Pertama Amerika Syarikat, Nancy Reagan, untuk menghadiri First Ladies' Conference on Drug Abuse di Washington D.C. pada tahun 1985. Dua tahun kemudian, beliau mewakili Malaysia di International Conference on Drug Abuse and Illicit Trafficking di Vienna pada tahun 1987.
Selain itu, Tun Dr Siti Hasmah memperjuangkan pelbagai isu penting yang lain, antaranya:
- Kesihatan wanita dan perancangan keluarga - satu bidang yang rapat dengan kepakaran perubatannya.
- Celik huruf dewasa (literasi) - membantu golongan dewasa yang terlepas peluang pendidikan formal.
- Kemajuan ekonomi wanita luar bandar - beliau mengetuai delegasi ke persidangan antarabangsa termasuk di Geneva pada 1992 dan menjadi pemimpin serantau dalam isu ini.
- Kesihatan mental - dilantik dalam jawatankuasa Persekutuan Dunia untuk Kesihatan Mental.
Pada September 1995, beliau mengetuai delegasi Malaysia ke Persidangan Dunia Keempat mengenai Wanita di Beijing, membawa suara wanita Malaysia ke pentas global. Ketokohan dan komitmen beliau terhadap isu kemanusiaan diiktiraf oleh badan seperti Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) sebagai contoh kepimpinan wanita yang penuh belas kasihan.
Anugerah dan Pengiktirafan
Sepanjang hayatnya, Tun Dr Siti Hasmah menerima pelbagai anugerah dan pengiktirafan tinggi. Pada 31 Oktober 2003, beliau dianugerahkan Darjah Seri Setia Mahkota Malaysia (SSM) yang membawa gelaran Tun. Penganugerahan ini bersejarah kerana menjadikannya isteri Perdana Menteri Malaysia yang pertama menerima gelaran Tun melalui darjah kebesaran tersebut. Butiran mengenai kehidupan dan sumbangan beliau turut didokumentasikan oleh Perdana Leadership Foundation.
Beliau juga menerima beberapa Ijazah Doktor Kehormat daripada institusi tempatan dan antarabangsa, termasuk dalam bidang Sains Perubatan, Kesihatan Awam, Sastera Kemanusiaan, dan Undang-undang, daripada universiti seperti Universiti Kebangsaan Malaysia, Kolej Diraja Ahli Fizik Ireland, Universiti Indiana (AS), dan Universiti Victoria (Kanada). Pada tahun 1988, beliau turut menerima Anugerah Pencapaian Kepimpinan Prof. Kazue K. McLaren daripada Konsortium Akademik Asia-Pasifik untuk Kesihatan Awam.
Semangat Belajar Sepanjang Hayat
Salah satu aspek yang paling memberi inspirasi tentang Tun Dr Siti Hasmah ialah semangat belajarnya yang tidak pernah padam walaupun di usia lanjut. Beliau mula belajar bermain biola pada usia 16 tahun, berhenti seketika, dan menyambung semula lebih 70 tahun kemudian. Pada usia 70-an, beliau mempelajari bahasa Perancis dan lulus peperiksaannya. Pada Disember 2015, beliau pula mula belajar bermain alat muzik tradisional Cina, erhu.
Kisah hidupnya turut diabadikan dalam sebuah buku memoir bertajuk Nama Saya Hasmah (My Name is Hasmah) yang diterbitkan pada tahun 2016. Bagi generasi muda, kisah Allahyarhamah adalah bukti bahawa usia bukan penghalang untuk terus menimba ilmu dan memberi manfaat kepada masyarakat.
Keluarga dan Legasi yang Berterusan
Tun Dr Siti Hasmah berkahwin dengan Tun Dr Mahathir Mohamad pada tahun 1956 dan dikurniakan tujuh orang anak - Marina, Mirzan, Melinda, Mokhzani, Mukhriz, Maizura, dan Mazhar. Ramai antara anakandanya turut menjadi tokoh berpengaruh dalam pelbagai bidang, termasuk politik, kemasyarakatan, dan dunia korporat Malaysia.
Dalam lanskap perniagaan dan pasaran modal negara, nama Tan Sri Mokhzani Mahathir dikenali sebagai usahawan dalam sektor tenaga serta minyak dan gas, manakala Datuk Seri Mirzan Mahathir aktif dalam pelbagai pelaburan. Bagi pembaca yang berminat memahami jejak keluarga ini dalam dunia korporat tempatan, kami pernah menyentuh topik berkaitan dalam artikel PETRONM Dikatakan Menguntungkan Anak Tun Dr Mahathir. Namun pada hari berkabung ini, tumpuan utama adalah kepada legasi peribadi Allahyarhamah - seorang ibu, doktor, dan insan yang mendahulukan khidmat kepada masyarakat.
Sebagai tanda penghormatan negara, Allahyarhamah dikurniakan istiadat pengebumian mengikut adat istiadat pengebumian negara bagi seorang tokoh negara. Pada usia 100 tahun ketika kembali ke rahmatullah, beliau juga tercatat sebagai isteri Perdana Menteri Malaysia yang paling panjang usia.
Soalan Lazim (FAQ)
Siapakah Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali?
Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali ialah isteri kepada bekas Perdana Menteri Malaysia, Tun Dr Mahathir Mohamad. Beliau merupakan seorang doktor perubatan perintis, antara wanita Melayu terawal yang bergelar doktor, dan seorang tokoh kebajikan yang dihormati.
Bila dan di mana Tun Dr Siti Hasmah meninggal dunia?
Beliau meninggal dunia pada pagi Isnin, 28 September 2026, sekitar jam 9.20 pagi, di Institut Jantung Negara (IJN), Kuala Lumpur, ketika berusia 100 tahun. Pemergiannya disahkan oleh anakandanya, Tan Sri Mokhzani Mahathir.
Apakah sumbangan terbesar Tun Dr Siti Hasmah?
Sumbangan beliau meliputi bidang perubatan (khususnya kesihatan ibu dan anak), pencegahan penyalahgunaan dadah, kesihatan wanita, perancangan keluarga, literasi dewasa, dan kemajuan ekonomi wanita luar bandar. Beliau juga Canselor pertama Universiti Multimedia.
Mengapa beliau digelar "Ibu Negara"?
Gelaran kehormat "Ibu Negara" dianugerahkan kepada beliau oleh Institut Strategi dan Kepimpinan Asia (ASLI) pada tahun 2019, sebagai pengiktirafan atas ketokohan dan sumbangannya kepada masyarakat dan negara.
Bagaimana beliau memperoleh gelaran "Tun"?
Beliau dianugerahkan Darjah Seri Setia Mahkota Malaysia (SSM) pada 31 Oktober 2003 yang membawa gelaran Tun, menjadikannya isteri Perdana Menteri Malaysia yang pertama menerima gelaran tersebut melalui darjah kebesaran itu.
Berapa orang anak Tun Dr Siti Hasmah?
Beliau dan Tun Dr Mahathir Mohamad dikurniakan tujuh orang anak, iaitu Marina, Mirzan, Melinda, Mokhzani, Mukhriz, Maizura, dan Mazhar.
Penghormatan Terakhir
Pemergian Tun Dr Siti Hasmah Mohd Ali menandakan berakhirnya satu era dalam sejarah negara. Beliau meninggalkan warisan yang jauh melangkaui gelaran dan kedudukan - warisan tentang khidmat, ketabahan, dan semangat belajar yang berterusan sepanjang hayat. Kisah beliau sebagai doktor wanita perintis dan tokoh kebajikan akan terus menjadi inspirasi kepada generasi akan datang.
Seluruh warga Mahersaham merafakkan ucapan takziah kepada Tun Dr Mahathir Mohamad sekeluarga di atas pemergian insan tersayang. Semoga roh Allahyarhamah dicucuri rahmat dan ditempatkan dalam kalangan orang-orang yang beriman. Al-Fatihah.