Hibah dan Faraid: Apa Yang Orang Islam Perlu Tahu Tentang Pewarisan Harta Pusaka
•By Maher Alias
This article is also available in English
Loading...
Tahukah anda bahawa dianggarkan lebih RM70 bilion harta pusaka orang Islam di Malaysia masih beku dan belum dituntut? Angka ini terus meningkat setiap tahun — dan punca utamanya ialah kurangnya perancangan harta semasa hidup. Dua instrumen utama dalam perancangan harta pusaka Islam ialah hibah (pemberian semasa hidup) dan faraid (pembahagian selepas kematian), tetapi ramai yang keliru tentang bila dan bagaimana menggunakan setiap satunya.
Jawapan ringkas: Faraid ialah sistem pembahagian harta pusaka yang WAJIB dilaksanakan selepas kematian mengikut kadar tetap dalam al-Quran. Hibah pula ialah pemberian harta secara sukarela semasa hidup — tanpa had jumlah dan boleh diberikan kepada sesiapa sahaja. Kedua-duanya saling melengkapi, bukan bertentangan.
Faraid berasal daripada perkataan Arab “al-faridhah” yang bermaksud bahagian yang telah ditentukan. Ia merujuk kepada sistem pembahagian harta pusaka menurut hukum syarak yang bersumberkan Surah An-Nisa, ayat 11, 12, dan 176. Faraid hanya dilaksanakan selepas kematian seseorang.
Sebelum faraid dilaksanakan, harta si mati ditolak mengikut turutan berikut:
Al-Quran menetapkan 6 kadar tetap untuk waris: 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3, dan 1/6. Setiap waris menerima bahagian berbeza bergantung kepada hubungan dengan si mati dan kehadiran waris lain.
Berikut ialah ringkasan bahagian waris utama yang ditetapkan al-Quran — anda juga boleh menggunakan Kalkulator E-Faraid MAIS untuk pengiraan tepat:
| Waris | Jika Ada Anak | Jika Tiada Anak |
|---|---|---|
| Suami | 1/4 | 1/2 |
| Isteri | 1/8 | 1/4 |
Nota: Jika lebih dari seorang isteri, bahagian 1/8 atau 1/4 dikongsi sama rata.
| Waris | Jika Ada Anak | Jika Tiada Anak |
|---|---|---|
| Bapa | 1/6 | Asabah (ambil baki) |
| Ibu | 1/6 | 1/3 |
Hibah ialah pemberian harta secara sukarela oleh seseorang (pemberi/wahib) kepada individu lain (penerima/mawhub lahu) semasa hayatnya, tanpa mengharapkan balasan. Berbeza dengan faraid yang mengikut kadar tetap, hibah memberi kebebasan penuh kepada pemberi untuk menentukan siapa menerima dan berapa banyak.
Menurut Portal E-Faraid MAIS, hibah yang sah memerlukan empat rukun:
Pemberian hak milik tanpa sebarang syarat. Setelah penyerahan (qabd) berlaku, pemilikan berpindah serta-merta dan tidak boleh ditarik balik.
Pemberian dengan syarat tertentu, terbahagi kepada dua:
Manfaat takaful diberikan terus kepada penerima hibah tanpa melalui proses pusaka — mempercepatkan penyerahan wang pampasan kepada benefisiari.
Untuk hartanah dalam pinjaman bank — memerlukan MRTT/MRTA sebagai jaminan dan kebenaran institusi kewangan.
Secara umum, hibah yang telah sempurna tidak boleh ditarik balik. Namun menurut Jabatan Mufti Negeri Selangor, terdapat satu pengecualian: hibah dari ibu bapa, datuk, atau nenek kepada anak/cucu boleh ditarik balik dengan syarat:
| Aspek | Hibah | Faraid |
|---|---|---|
| Masa pelaksanaan | Semasa hayat pemberi | Selepas kematian |
| Had pemberian | Tiada had (boleh 100%) | Kadar tetap al-Quran |
| Penerima | Sesiapa sahaja | Waris yang layak sahaja |
| Fleksibiliti | Pemberi bebas tentukan | Kadar tidak boleh diubah |
| Pemilikan | Berpindah serta-merta | Selepas proses pentadbiran |
Hibah sebahagian harta semasa hidup (rumah kepada isteri, takaful kepada anak), wasiat untuk bukan waris (maksimum 1/3), dan baki harta mengikut faraid.
Menurut Harian Metro, dianggarkan RM70 bilion harta pusaka masih tergantung setakat 2020. Beberapa sumber mendakwa angka ini telah mencecah RM90 bilion menjelang 2024.
Punca utama harta beku termasuk:
Berita baik: Berkuat kuasa 15 Julai 2024, had nilai harta pusaka kecil dinaikkan dari RM2 juta kepada RM5 juta di bawah pindaan Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955. Ini memudahkan lebih ramai waris menuntut pusaka melalui JKPTG tanpa perlu ke Mahkamah Tinggi.
| Institusi | Peranan |
|---|---|
| Amanah Raya Berhad (ARB) | Pentadbiran harta alih sehingga RM600,000 |
| JKPTG | Harta pusaka kecil sehingga RM5 juta |
| JAWHAR | Pengurusan wakaf, zakat, manual wasiat Islam |
| JKSM | Penyelarasan Mahkamah Syariah, Sijil Faraid |
| Jabatan Bantuan Guaman | Khidmat nasihat guaman percuma berkaitan pusaka |
1. “Hibah adalah cara lari dari faraid”
Tidak — hibah ialah instrumen yang diharuskan syarak. Faraid hanya terpakai untuk harta yang tinggal selepas kematian.
2. “Penama KWSP/Tabung Haji adalah pemilik mutlak”
Salah — penama hanyalah pentadbir. Wang KWSP dan Tabung Haji tetap harta pusaka yang WAJIB dibahagikan mengikut faraid.
3. “Rumah bersama automatik milik pasangan”
Tidak — bahagian si mati dalam rumah joint ownership tetap masuk harta pusaka dan perlu faraid.
4. “Hibah takaful tidak boleh dicabar”
Boleh — terutama jika dokumentasi tidak lengkap atau rukun hibah tidak dipenuhi.
5. “Wasiat boleh diberikan kepada waris”
Wasiat kepada waris faraid TIDAK SAH melainkan dipersetujui semua waris lain. Had wasiat: 1/3 harta sahaja.
6. “Agih harta sama rata sudah cukup”
Pembahagian sama rata tanpa mematuhi faraid tidak sah dari segi syarak — KECUALI semua waris bersetuju secara muafakat (takharuj).
7. “Semua harta boleh dihibahkan sekaligus”
Walaupun tiada had undang-undang, menghibahkan semua harta boleh menyebabkan masalah kepada pemberi sendiri. Perancangan bijak diperlukan.
Kos berbeza mengikut syarikat amanah. Secara purata, kos dokumentasi hibah di Malaysia bermula dari RM500 hingga beberapa ribu ringgit, bergantung kepada jenis harta dan kerumitan kes.
Hibah tidak wajib didaftarkan, tetapi sangat digalakkan untuk mendapatkan pengesahan Mahkamah Syariah bagi mengelakkan pertikaian di kemudian hari.
Ya, melalui hibah harta bercagar — dengan syarat ada MRTT/MRTA dan kebenaran institusi kewangan (pemegang gadaian).
Wasiat dilaksanakan selepas kematian (terhad 1/3 harta, untuk bukan waris). Hibah dilaksanakan semasa hidup (tiada had, boleh kepada sesiapa).
Waris perlu memohon Sijil Faraid dari Mahkamah Syariah, kemudian mengemukakan permohonan pembahagian pusaka ke JKPTG (harta sehingga RM5 juta) atau Mahkamah Tinggi (melebihi RM5 juta).
Ya — melalui hibah semasa hidup. Dalam faraid, kadar telah ditetapkan al-Quran dan tidak boleh diubah.
Waris boleh membuat persetujuan muafakat (takharuj) di mana selepas mengetahui bahagian faraid masing-masing, mereka bersetuju untuk membahagikan harta secara berbeza.
Jabatan Bantuan Guaman (JBG) menyediakan khidmat nasihat guaman percuma. Anda juga boleh merujuk kepada Amanah Raya Berhad atau syarikat amanah Islam seperti as-Salihin Trustee Berhad.
Hibah dan faraid bukan instrumen yang bertentangan — malah saling melengkapi dalam perancangan harta pusaka Islam yang holistik. Fahami hak setiap waris melalui faraid, dan gunakan hibah secara strategik untuk melindungi mereka yang memerlukan perlindungan tambahan. Jangan biarkan harta anda menjadi sebahagian daripada statistik RM70 bilion harta beku — mulakan perancangan harta hari ini.
Perancangan harta pusaka yang baik bermula dengan membina kekayaan secara patuh Syariah — dan langkah pertama ialah memulakan pelaburan dalam saham yang tersenarai di Bursa Malaysia. Buka Akaun CDS untuk mula melabur dalam saham patuh Syariah dan bina portfolio yang boleh diwariskan kepada generasi seterusnya. Muat turun juga Ebook Asas Saham secara percuma untuk memahami asas pelaburan dari perspektif pelabur Muslim Malaysia.