Urusniaga Tawarruk: Apa Yang Boleh & Tidak Boleh Dalam Kewangan Islam
•By Maher Alias
This article is also available in English
Loading...
Pernahkah anda memohon pembiayaan peribadi Islam dan terlihat istilah “Commodity Murabahah” atau “Tawarruk” dalam dokumen perjanjian? Anda tidak bersendirian — ramai pengguna perbankan Islam di Malaysia tidak benar-benar faham bagaimana wang mereka diproses melalui mekanisme tawarruk. Lebih membimbangkan, ramai juga tidak tahu bahawa terdapat bentuk tawarruk yang dibenarkan dan bentuk yang dipersoalkan oleh ulama.
Jawapan ringkas: Tawarruk fardi (individu) — di mana anda sendiri membeli komoditi secara kredit lalu menjualnya kepada pihak ketiga untuk mendapatkan tunai — dibenarkan oleh majoriti ulama. Tawarruk munazzam (terancang) — di mana bank mengatur keseluruhan proses termasuk penjualan semula — diharamkan oleh Akademi Fiqh OIC tetapi dibenarkan di Malaysia oleh Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia (BNM) dengan syarat-syarat ketat.
Tawarruk berasal daripada perkataan Arab “wariq” yang bermaksud wang perak — secara luas merujuk kepada wang dalam apa jua bentuk. Dalam konteks kewangan Islam moden, tawarruk ialah mekanisme pembiayaan di mana seseorang yang memerlukan tunai (mutawarriq) membeli komoditi secara tangguh (pada harga tertanda naik) dan kemudian menjual komoditi tersebut kepada pihak ketiga secara tunai.
Dengan kata lain, anda “membeli barang dulu, jual barang, dapat tunai.” Komoditi yang biasa digunakan termasuklah minyak sawit mentah (CPO), logam, dan plastik resin — semuanya diperdagangkan melalui platform Bursa Suq Al-Sila’ yang dilancarkan oleh Bursa Malaysia pada tahun 2009.
Berikut ialah proses tawarruk munazzam (terancang) seperti yang dipraktikkan dalam perbankan Islam Malaysia:
Syarat penting: Broker A dan Broker B mestilah pihak berbeza — komoditi tidak boleh kembali kepada penjual asal. Ini yang membezakan tawarruk daripada bai’ al-inah.
Ini bentuk asal tawarruk yang dibincangkan oleh fuqaha klasik:
Status: Dibenarkan oleh majoriti ulama mazhab Hanbali, Syafi’i, dan Hanafi.
Ini bentuk moden yang digunakan dalam perbankan Islam:
Status: Dipersoalkan di peringkat antarabangsa — Akademi Fiqh OIC mengharamkannya, tetapi BNM Malaysia membenarkannya.
Berdasarkan Dokumen Polisi BNM/RH/PD 028 yang dikeluarkan pada 28 Disember 2018, tawarruk dibenarkan di Malaysia tertakluk kepada syarat-syarat berikut:
Pada mesyuarat ke-19 di Sharjah (26-30 April 2009), Akademi Fiqh Antarabangsa OIC mengeluarkan Resolusi No. 179 yang menyatakan:
Sebab pengharaman tawarruk munazzam:
Kedua-dua ulama ini mengambil pendirian lebih tegas — mengharamkan semua bentuk tawarruk termasuk yang klasik:
Standard Syariah No. 30 (AAOIFI) mengenai monetisasi/tawarruk selaras dengan pendirian OIC — tawarruk munazzam dilarang, manakala tawarruk klasik dibenarkan dengan syarat ketat.
Malaysia mengambil pendirian yang berbeza daripada konsensus antarabangsa — membenarkan tawarruk munazzam dalam perbankan Islam. Ini bukan keputusan yang dibuat secara sambil lewa.
Majlis Penasihat Syariah BNM membenarkannya berdasarkan perlindungan operasi yang ketat:
Tawarruk bukan sekadar satu produk kecil — ia menguasai landskap kewangan Islam negara:
Namun, Pelan Sektor Kewangan BNM 2022-2026 mengesyorkan pengurangan pergantungan kepada tawarruk dan penggalakan kontrak bukan berasaskan komoditi seperti wakalah dan mudarabah.
| Produk | Contoh Penggunaan |
|---|---|
| Pembiayaan Peribadi-i | Tunai untuk keperluan peribadi |
| Pembiayaan Rumah-i | Gadai janji / pembiayaan hartanah |
| Kad Kredit-i | Kad kredit Islam (menggantikan Bai’ al-Inah) |
| Pembiayaan Kenderaan-i | Pembiayaan kereta |
| Pembiayaan Perniagaan | Modal kerja, kredit pusingan |
| Deposit Berjangka-i | Menggantikan deposit Mudarabah |
| Overdraf Islam | Kemudahan overdraf |
| Ar-Rahnu (Pajak Gadai) | Pajak gadai Islam (diluluskan BNM SAC 2019) |
Ramai mengelirukan kedua-dua konsep ini. Perbezaan utama:
| Aspek | Tawarruk | Bai’ al-Inah |
|---|---|---|
| Pihak terlibat | 3 atau lebih pihak | 2 pihak sahaja |
| Aliran komoditi | Dijual kepada pihak ketiga | Dijual kembali kepada penjual asal |
| Penerimaan ulama global | Majoriti harus (klasik) | Majoriti haram |
| Status di Malaysia | Dibenarkan | Semakin dikurangkan |
1. “Tawarruk sama dengan Bai’ al-Inah”
Tidak — tawarruk melibatkan pihak ketiga, manakala bai’ al-inah melibatkan dua pihak sahaja dengan komoditi dijual kembali kepada penjual asal.
2. “Semua bentuk tawarruk dibenarkan”
Hanya tawarruk klasik/individu yang mendapat penerimaan luas. Tawarruk munazzam dilarang oleh OIC dan AAOIFI, walaupun Malaysia membenarkannya.
3. “Transaksi komoditi hanya formaliti”
Untuk patuh Syariah, komoditi mesti wujud secara nyata, hak milik mesti berpindah, dan pembeli mesti boleh menerima penghantaran. Jika dagangan komoditi hanya atas kertas, transaksi runtuh menjadi riba.
4. “Tawarruk menghapuskan sepenuhnya unsur riba”
Pengkritik berhujah tawarruk munazzam mencapai hasil ekonomi yang sama dengan pinjaman berbunga — wang sekarang ditukar dengan lebih banyak wang kemudian — dan komoditi hanya berfungsi sebagai “penutup undang-undang.”
5. “Ulama Malaysia salah membenarkan tawarruk munazzam”
BNM SAC telah mengenakan perlindungan operasi yang ketat untuk menangani kebimbangan yang membawa kepada larangan OIC. Ini keputusan regulatori yang dipertimbangkan, bukan pengabaian Syariah.
Tawarruk melibatkan jual beli komoditi sebenar sebagai asas transaksi, manakala pinjaman konvensional melibatkan pemberian wang secara langsung dengan faedah. Walau bagaimanapun, pengkritik berhujah hasil ekonomi akhirnya serupa.
Ya — secara undang-undang dan Syariah, anda memiliki komoditi tersebut seketika sebelum ia dijual semula. Dokumen pemindahan hak milik disediakan sebagai bukti.
Secara teori, ya — anda berhak menyimpan komoditi tersebut. Namun dalam praktik, kebanyakan pelanggan menandatangani perjanjian wakalah membenarkan bank menjual bagi pihak mereka.
Malaysia berhujah bahawa perlindungan operasi seperti Bursa Suq Al-Sila’, audit Syariah mandatori, dan dokumen polisi khusus BNM menangani kebimbangan yang membawa kepada larangan OIC.
Tidak — tawarruk digunakan merentasi hampir semua produk perbankan Islam termasuk pembiayaan rumah, kad kredit, deposit berjangka, overdraf, dan juga pajak gadai Islam.
Minyak sawit mentah (CPO) ialah komoditi utama yang didagangkan melalui Bursa Suq Al-Sila’. Selain itu, plastik resin dan logam juga digunakan.
Kadar keuntungan (profit rate) tawarruk biasanya setanding atau sedikit lebih tinggi daripada kadar faedah konvensional, bergantung kepada bank dan profil risiko peminjam.
Sama seperti pembiayaan konvensional — bank akan mengenakan caj lewat bayar (ta’widh) dan boleh mengambil tindakan undang-undang. Walau bagaimanapun, caj lewat bayar dalam perbankan Islam mempunyai had yang ditetapkan oleh BNM.
Tawarruk ialah mekanisme penting dalam kewangan Islam Malaysia yang membolehkan umat Islam mendapatkan pembiayaan tunai tanpa terlibat dengan riba secara langsung. Walau bagaimanapun, penting untuk memahami bahawa tidak semua bentuk tawarruk diterima secara universal — tawarruk klasik (fardi) mendapat penerimaan luas, manakala tawarruk munazzam (terancang) masih menjadi perdebatan antara pihak yang membenarkan (seperti BNM Malaysia) dan pihak yang mengharamkan (seperti OIC dan AAOIFI).
Memahami konsep seperti tawarruk ialah langkah pertama untuk menjadi pelabur yang celik kewangan Islam — langkah seterusnya ialah membina portfolio pelaburan anda sendiri secara patuh Syariah. Buka Akaun CDS untuk mula melabur dalam saham patuh Syariah yang tersenarai di Bursa Malaysia. Muat turun juga Ebook Asas Saham secara percuma untuk memahami asas pelaburan saham dari perspektif pelabur Muslim Malaysia.